Het is donderdagochtend als uit één van de zalen in dienstencentrum De Bogaert applaus komt.
De deelnemers van de cursus zijn enthousiast. Iemand zegt verwonderd: “Dat ik dit nu meemaak, ik wist niet dat ik dit nog kon”.

‘In Balans’ geeft voorlichting over valpreventie en vermindert valrisico's
In de zaal geeft Ada van Schaik een cursus ‘In Balans’ aan een groep ouderen uit Rijnsburg. De cursus is vooral bedoeld voor mensen die problemen hebben met hun evenwicht. Veel ouderen denken dat er aan vallen niets valt te doen. "En dat is een groot misverstand. Je kunt er juist heel veel aan doen, in de cursus bespreken we dingen die mensen zelf kunnen doen om de kans op vallen te verminderen. We geven voorlichting en praktische tips zodat ook de angst om te vallen vermindert. Daardoor voelen mensen zich zekerder en ontspannen, en dat is heel wat waard", aldus Van Schaik die sinds 2005 gediplomeerd docent is.

Taboe op vallen
Veel ouderen schamen zich om te vallen. De cursus helpt om vallen uit de taboesfeer te halen. In de eerste les bespreken de ouderen hun motivatie om aan de cursus deel te nemen. Daarin blijkt dat deelnemers vaak al een geschiedenis met vallen hebben. En voor sommigen is de angst op een nieuwe valpartij zo groot dat men minder beweegt en minder buiten de deur komt. Eén van de cursisten spreekt uit ervaring: "als je buiten valt, heb je het idee dat iedereen je bekijkt. Dat is niet prettig, zeker als je zelf niet weer overeind kunt komen. Ik voelde me buiten niet zeker meer en die onzekerheid betekende ook dat ik steeds minder buiten kwam".

Vrolijke sfeer
Al vanaf de eerste bijeenkomst is de sfeer bij de ouderen in de Rijnsburgse zaal optimistisch. De cursisten delen hun ervaringen. Het gevoel van herkenning en erkenning is voor de deelnemers een stimulans. Een voorbeeld hiervan is de motivatie van Jenny (62 jaar en reumapatiënt) om deel te nemen."Bij een vorige cursus nam ik een kijkje en ik zag een oudere mijnheer met zware reuma op de grond liggen. En tijdens de cursus leerde hij hoe hij weer kon opstaan na een val. Mijn eerste gedachte was gelijk: dat wil ik ook". Van Schaik beaamt het verhaal van Jenny maar geeft ook aan dat ouderen tijdens de cursus niet hoeven te vallen. "Het is geen valcursus, we leren mensen juist hoe ze moeten opstaan. Als er mensen zijn die niet op de grond willen gaan liggen is dat geen probleem. Ze kunnen dan kijken hoe anderen dat doen".

Test
De cursisten maken ook kennis met enkele tests. De uitslagen van deze tests geven aan hoe veilig de deelnemers wonen, hoe hun balans (evenwicht) is en of ze een verhoogde kans op vallen hebben. De balanstest wordt tijdens de cursus een paar keer afgenomen, zodat de deelnemers al tijdens de cursus zien dat ze vorderingen maken.
Daarnaast bespreken de docent en de cursisten de uitslagen van de tests. Samen interpreteren ze de uitslagen en geeft de docent op verzoek ook advies. Dat kan variëren van een bezoek aan de huisarts of een bewegingsadvies tot aan kleine veranderingen in de huiselijke omgeving die de veiligheid ten goede komen.

Risicotest
1. Bent u het afgelopen jaar gevallen?
     Nee O
     Ja  O
2. Bent u ouder dan 80 jaar?
      Nee O
      Ja  O
3. Bent u minder dan eenmaal per week actief buitenshuis?
      Nee O
      Ja  O
Bijvoorbeeld: reis(je), boodschappen, hobby, sport
4. Gebuikt u een hulpmiddel bij het lopen?
     Nee O
     Ja  O
Bijvoorbeeld: wandelstok, rollator
5. Heeft u aandoeningen aan de benen of voeten?
     Nee O
     Ja  O
Bijvoorbeeld: gewrichtsklachten, pijn, vocht, teenamputatie
6.  Heeft u één of meer van de volgende aandoeningen?
     Nee O
     Ja  O
• doorgemaakte beroerte
• ziekte van Parkinson
• onbedoeld urineverlies (incontinentie)
7. Heeft u moeite een gezicht op 4 meter afstand te herkennen?
     Nee O
     Ja  O
 (Eventueel met gebruik van uw bril of contactlenzen)
8. Bent u regelmatig duizelig?
      Nee O
      Ja  O
Bijvoorbeeld: bij opstaan uit bed of uit een stoel, snel draaien van het hoofd bij achterom kijken, of zonder directe aanleiding
9. Gebruikt u 1 of meer van de volgende medicijnen?
     Nee O
     Ja  O
• Slaaptabletten
• Kalmeringsmiddelen
• Medicijnen tegen depressiviteit
• dagelijkse pijnstillers
10.  Gebruikt u meer dan 3 medicijnen?
     Nee O
     Ja  O
11.  Bent u bang om te vallen?
      Nee O
     Ja  O

Deze vragenlijst maakt deel uit van de cursus ‘In Balans’ en is opgesteld door TNO. Hiermee kunnen ouderen die zelfstandig wonen een ruwe schatting maken van hun valrisico. Een algemene richtlijn is dat als u 4 keer ja invult, u een risico van 70% heeft om binnen het komende jaar één keer te vallen.

Enthousiasme en humor
Het valt op dat de ouderen alle oefeningen met veel enthousiasme uitvoeren. Van Schaik licht toe, "de oefeningen uit de cursus hebben diverse doelen zoals: spierversterking, algemene conditie, evenwichtsoefening en spiergevoel. Door deze oefeningen worden mensen zich bewuster van hun lichaam". En dat blijkt na een oefening met een egelballetje. De cursisten ervaren het verschil als Van Schaik ze eerst met één voet laat oefenen. Daarna vraagt ze of de deelnemers verschillen ervaren tussen hun gebruikte voet en hun andere voet die ze niet mochten gebruiken. Alle deelnemers komen tot eenzelfde conclusie: de actieve voet wordt warm en de ander niet. En de humor blijft aanwezig als één van de deelnemers grapt dat ze alleen nog warme voeten kreeg door een wijntje.

Waar kunt u deelnemen?
In de provincie Zuid-Holland organiseert Sportservice Zuid-Holland de cursus ‘In Balans’. Ina van der Sar is sportconsulente bij deze provinciale steunorganisatie die zich ten doel stelt om sport en bewegen te stimuleren. “Wij organiseren diverse cursussen om bewegen en gezondheid bij ouderen te stimuleren. De cursus ‘In Balans’ is een voorbeeld daarvan maar we verzorgen bijvoorbeeld ook de cursus ‘Als botten en spieren protesteren’. Die cursus helpt ouderen met artrose, osteoporose, nek-, schouder- en rugklachten”.
Van der Sar heeft een tip voor medewerkers en bestuurders van Stichtingen Welzijn Ouderen, ouderenbonden en thuiszorginstellingen. “Veel gemeenten zien het belang in van valpreventie. Onlangs kreeg ik een telefoontje van mevrouw van de vrouwenbond in de gemeente Westland. Zij had van de cursus gehoord en wilde weten welke mogelijkheden er waren om iets dergelijks te organiseren. Ik heb hun in contact kunnen brengen met de gemeente en inmiddels loopt de (door de gemeente gesubsidieerde) cursus daar op twee locaties".

Meer weten?
Wilt u meer informatie over deze of andere cursussen, neem dan contact op met Ina van der Sar, telefoon: 0174-244940.